Fight, flight, freeze & fawn: hoe herken je jouw overlevingsstrategie?

Voel je je vaak gespannen, moe of overweldigd zonder precies te weten waarom? Reageer je soms heftiger dan je zou willen, of trek je je juist terug terwijl je hoofd zegt dat alles oké is?

Dan is de kans groot dat niet je hoofd, maar je zenuwstelsel aan het woord is.

Bij Je Sprekende Ziel kijk ik niet naar wat er “mis” is met je, maar naar wat jouw systeem heeft geleerd om te overleven. Een van de meest helpende ingangen daarvoor is het herkennen van je overlevingsstrategie: fight, flight, freeze of fawn.

Deze reacties zijn menselijk, intelligent en ooit noodzakelijk geweest. Door ze te leren herkennen, ontstaat er ruimte voor zachtheid, regulatie en uiteindelijk heling.

Overlevingsstrategie: Wat zijn fight, flight, freeze en fawn?

Om de overlevingsstrategie te begrijpen, moet je weten wat vechten, vluchten of bevriezen is. In het Engels is het fight, flight, freeze en fawn zijn automatische stressreacties van het autonome zenuwstelsel. Ze worden geactiveerd wanneer je systeem (bewust of onbewust) gevaar waarneemt.

Dat gevaar hoeft niet levensbedreigend te zijn. Het kan ook gaan om:

• Emotionele afwijzing

• Conflict

• Hoge verwachtingen

• Oude herinneringen of triggers

• Het gevoel tekort te schieten

• Jezelf verliezen in je werk

• Het welzijn van anderen voorop stellen

Je lichaam reageert sneller dan je hoofd kan bijhouden. En dat is precies de bedoeling: deze reacties zijn ontworpen om je veilig te houden.

Belangrijk om te weten: je kiest deze reacties niet. Ze gebeuren.

Fight, de vechtstand

Hoe fight zich kan uiten

Wanneer je zenuwstelsel kiest voor fight, gaat de energie naar buiten.

Je kunt dit herkennen aan:

• snel boos of geïrriteerd zijn

• controle willen houden

• moeite met loslaten

• een scherpe toon of defensieve houding

• lichamelijke spanning (kaak, schouders, vuisten)

Fight zegt in essentie: “Ik moet mezelf beschermen door sterk te zijn.”

De onderliggende behoefte

Onder boosheid zit vaak iets kwetsbaars: angst, verdriet of machteloosheid. Fight ontstaat wanneer je systeem denkt dat vechten de beste manier is om grenzen te bewaken of gevaar af te weren.

Dit betekent niet dat je agressief bent als persoon. Het betekent dat jouw lichaam heeft geleerd dat kracht en alertheid veiligheid brengen.

Flight, de vluchtstand

Hoe flight zich kan uiten

Bij flight blijft je lichaam in beweging om niet te hoeven voelen.

Veelvoorkomende signalen:

• altijd bezig zijn

• onrust in het lichaam

• moeite met ontspanning

• perfectionisme of overpresteren

• veel denken, plannen en analyseren

Flight zegt: “Als ik blijf gaan, hoef ik niet stil te staan bij wat pijn doet.”

De onderliggende behoefte

Flight is vaak verbonden aan angst om te voelen of te falen. Het zenuwstelsel probeert controle te houden door activiteit.

Voor veel mensen voelt ‘rust’ hierdoor onveilig. Pas wanneer alles gedaan is, lijkt ontspanning toegestaan en zelfs dan lukt het vaak niet.

Freeze, de bevriesstand

Hoe freeze zich kan uiten

Freeze ontstaat wanneer vechten of vluchten geen optie is.

Je kunt freeze herkennen aan:

• leegte of verdoofdheid

• het gevoel vast te zitten

• moeite met beslissingen nemen

• weinig energie of motivatie

• dissociatie of afwezigheid

• nadenken

Freeze zegt: “Ik kan hier niet uit, dus ik trek me terug.”

De onderliggende behoefte

Freeze is een diepe beschermingsreactie. Het systeem schakelt als het ware ‘uit’ om te overleven.

Veel mensen in freeze voelen schaamte: “Waarom doe ik niets?” Maar freeze is geen luiheid. Het is een signaal van overbelasting.

Fawn, aanpassen en pleasen

Hoe fawn zich kan uiten

Fawn is de minst bekende, maar zeer voorkomende stressreactie.

Je herkent fawn aan:

• moeite met nee zeggen

• jezelf wegcijferen

• constant rekening houden met anderen

• conflict vermijden

• jezelf aanpassen om de sfeer goed te houden

Fawn zegt: “Als ik zorg dat jij tevreden bent, ben ik veilig.”

De onderliggende behoefte

Fawn ontstaat vaak in situaties waarin verbinding essentieel was voor veiligheid. Het lichaam leert dat aanpassen en pleasen de beste manier is om afwijzing of conflict te voorkomen.

Dit patroon kan op latere leeftijd leiden tot:

• verlies van eigen grenzen of het niet voelen van je grenzen

• burnout

• lichamelijke kwalen

• het gevoel jezelf kwijt te zijn

• anderen op de eerste plaats zetten

Je overlevingsstrategie is geen probleem

Het belangrijkste om te onthouden: geen enkele stressreactie is fout.

Ze zijn ontstaan vanuit intelligentie en noodzaak. Wat ooit hielp, kan nu beperkend voelen maar dat maakt het nog geen vijand.

Werkelijke heling begint bij:

• herkenning

• erkenning

• mildheid

Niet bij forceren of ‘wegwerken’.

Waarom praten alleen niet genoeg is

Overlevingsstrategieën zitten niet alleen in je gedachten, maar ook in je lichaam en zenuwstelsel.

Je kunt begrijpen waar je reactie vandaan komt, en toch blijft je lichaam automatisch reageren.

Daarom werken lichaamsgerichte therapieën, Trauma Release Breathwork en energetische hel

Van overleven naar regulatie

Het doel is niet om je fight, flight, freeze of fawn te ‘verwijderen’.

Het doel is regulatie: het vermogen van je zenuwstelsel om te schakelen tussen spanning en ontspanning.

Wanneer je systeem zich veilig voelt:

• verzacht fight

• vertraagt flight

• ontdooit freeze

• ontspant fawn

Dit gebeurt niet via wilskracht, maar via ervaring.

Bij Je Sprekende Ziel

In mijn werk bij Je Sprekende Ziel creëren we samen een veilige bedding waarin jouw lichaam niets hoeft te forceren.

Via:

• Body Remembers Trauma Therapy

• Trauma Release Breathwork

• Reiki en energetische ondersteuning

• Plantmedicijn journeys

mag jouw systeem stap voor stap leren dat het nu wel veilig is.

Je hoeft jezelf niet te veranderen.

Je mag jezelf herinneren.

Lees meer over Eva

Een uitnodiging: vertel eens over jou en jouw overlevingsstrategie

Herken je jezelf in een of meerdere van deze overlevingsstrategieën? Weet dan dat je niet alleen bent en dat het loslaten van deze conditioneringen mogelijk is.

Je bent welkom voor een sessie waarin jouw tempo, jouw lichaam en jouw veiligheid centraal staan. Je vindt hier alle aankomende ceremonies.

Boek gerust een privé-sessie of sluit aan in een groep, wat voor jou nu het beste voelt.

Vragen? Stuur me een berichtje, ik denk graag met je mee.

Je hoeft niet langer te overleven.

Je mag gaan leven.

FAQ: Fight, flight, freeze & fawn: hoe herken je jouw overlevingsstrategie?

Wat is een overlevingsstrategie (fight, flight, freeze of fawn)?

Een overlevingsstrategie is een automatische stressreactie van je zenuwstelsel die ontstaat wanneer je (onbewust) gevaar ervaart. Fight, flight, freeze en fawn zijn geen bewuste keuzes, maar intelligente reacties die ooit nodig waren om je veilig te houden.

Kun je meerdere overlevingsstrategieën tegelijk hebben?

Ja. Veel mensen herkennen zich in meerdere reacties. Vaak is er één dominante strategie, maar afhankelijk van de situatie kan je zenuwstelsel schakelen tussen fight, flight, freeze of fawn.

Hoe helpt lichaamsgerichte therapie bij het loslaten van overlevingsstrategieën?

Overlevingsstrategieën liggen niet alleen vast in je denken, maar ook in je lichaam en zenuwstelsel.

Lichaamsgerichte therapie werkt direct op dit niveau en helpt je systeem om spanning los te laten, veiligheid te ervaren en opnieuw te leren reguleren.