Overlevingsstrategieën: wat je zenuwstelsel deed om je te beschermen

Overlevingsstrategieën zijn geen fouten.

Ze zijn beschermende reacties van je zenuwstelsel op situaties waarin veiligheid ontbrak. Wat we vaak zien als “lastige patronen”, zijn in werkelijkheid intelligente manieren waarop het lichaam heeft geprobeerd om te blijven functioneren.

Dit blog gaat niet over welke overlevingsstrategieën er zijn, maar waarvoor ze dienen en waarom ze zo’n diepe invloed kunnen hebben op je leven.

Mijn overlevingsstrategie: Een persoonlijk begin

Dit onderwerp is voor mij geen theorie.

Ik ben als kind misbruikt door mijn vader en mijn moeder wist het. Wat mijn lichaam toen heeft gedaan, was dissociëren. Niet voelen. Niet aanwezig zijn. Weggaan terwijl ik bleef.

Die overlevingsmechanisme heeft mij toen beschermd. Ze maakte het mogelijk om door te gaan, om te functioneren in een situatie die te groot en te onveilig was voor een kinderlichaam.

Maar dissociatie stopt niet vanzelf wanneer het gevaar voorbij is. Het wordt een patroon dat zich op meerdere lagen van je leven laat zien. In relaties. In het contact met mijn lichaam. In het aangeven van grenzen. In het gebruik van mijn stem.

Lang dacht ik dat dit gewoon was wie ik ben. Tot ik begon te begrijpen: dit is geen karaktertrek, dit is een lichaamsintelligente reactie van een zenuwstelsel dat ooit geen andere optie had.

Vanuit die plek schrijf ik dit blog.

Wat zijn overlevingsstrategieën?

Overlevingsstrategieën ontstaan niet in je hoofd.

Ze ontstaan in je zenuwstelsel.

Wanneer er langdurig stress, onveiligheid of emotionele druk is, zoekt het lichaam naar manieren om te beschermen. Het past zich aan om te kunnen blijven functioneren.

Dat gebeurt automatisch. Zonder bewuste keuze.

Een overlevingsstrategie is dus geen persoonlijk falen, maar een biologische reactie op omstandigheden waarin je systeem zich moest aanpassen. Het is een soort overlevingsmechanisme. Veel mensen herkennen een of meer van deze strategieën als ‘hun’ gebruikelijke strategie. Het herkennen is de eerste stap naar het kalmeren van het zenuwstelsel.

Waarvoor dienen overlevingsstrategieën?

Overlevingsstrategieën hebben altijd één kernfunctie:

veiligheid creëren.

Ze helpen je om:

✔ alert te blijven wanneer ontspanning niet veilig voelt

✔ gevoelens te dempen om niet overspoeld te raken

✔ door te gaan wanneer stilstaan te bedreigend is

✔ je aan te passen om verbonden te blijven

✔ controle te houden in onvoorspelbare situaties

Ze zijn ontstaan omdat ze nodig waren. En dat verdient erkenning.

Lees meer over Fight, flight, freeze & fawn: hoe herken je jouw overlevingsstrategie?

Het lichaam onthoudt wat werkte

Het zenuwstelsel is efficiënt.

Wat ooit hielp om te overleven, wordt opgeslagen als celgeheugen.

Niet als verhaal, maar als spanning, houding, ademhaling of automatische reactie. Ook wanneer de omstandigheden later veranderen, blijft het lichaam doen wat het kent.

Dat betekent niet dat je vastzit.

Het betekent dat je lichaam loyaal is aan wat ooit werkte.

Waarom overlevingsstrategieën blijven bestaan

Veel mensen proberen hun patronen te begrijpen of te veranderen met hun hoofd. Maar zolang het zenuwstelsel geen ervaren veiligheid voelt, blijven overlevingsstrategieën actief.

Niet omdat je niet genoeg je best doet, maar omdat het systeem nog geen alternatief vertrouwt.

Een strategie laat pas los wanneer het lichaam voelt:

ik hoef dit niet meer te doen om veilig te zijn.

Wat overlevingsstrategieën beschermen

Onder elke overlevingsstrategie ligt iets kwetsbaars.

Gevoeligheid. Levensenergie. Grenzen. Verbinding.

De strategie is de bewaker.

En zolang die bewaker nodig is, blijft hij op zijn post.

Daarom vraagt dit proces geen oordeel, maar mildheid.

Wanneer strategieën mogen verzachten

Overlevingsstrategieën ontspannen wanneer:

• het lichaam spanning mag ontladen

• het zenuwstelsel regulatie ervaart

• veiligheid niet wordt afgedwongen, maar gevoeld

• er ruimte is om te zakken in het lichaam

Niet ineens, maar laag voor laag.

Precies zoals ze ook zijn ontstaan.

Je bent niet je overlevingsstrategie

Misschien wel het belangrijkste om te weten:

Je overlevingsstrategieën zijn niet wie je bent.

Ze zijn wat je lichaam ooit voor je deed. Met alles wat het had.

Wanneer je dit gaat zien, verandert de relatie met jezelf. Er ontstaat ruimte voor zachtheid, vertrouwen en beweging.

Niet omdat je moet helen of fixen,

maar omdat je systeem eindelijk mag ervaren

dat het niet meer alleen is.

Wil je dit niet alleen begrijpen, maar ook ervaren?

Overlevingsstrategieën laten niet los door inzicht alleen.

Het lichaam heeft ervaring nodig om te voelen dat het veilig is.

In mijn sessies werk ik lichaamsgericht met het zenuwstelsel, zodat spanning kan ontladen en beschermings patronen zachter mogen worden, op het tempo van jouw lichaam. Je hoeft je verhaal niet opnieuw te vertellen. Je lichaam weet de weg.

Je bent welkom voor een individuele BRTT sessie of groepssessie bij Je Sprekende Ziel.

Voel vooral wat voor jou klopt.

Heb je vragen? Stuur mij gerust een berichtje.